Oleh: Tong Khaa Yan, Kok Xue Lee
Gambar sumber Internet
KUALA LUMPUR, 6 Jun – Seiring dengan perkembangan pesat teknologi kecerdasan buatan (AI), semakin ramai murid sekolah rendah dan menengah mula menggunakan pelbagai aplikasi berasaskan AI seperti penjanaan imej dan penyuntingan video, tetapi semasa akses kepada teknologi menjadi semakin mudah, timbul persoalan sama ada kesedaran mereka terhadap etika dan tanggungjawab digital turut berkembang seiring.
Bagi mendapatkan gambaran yang lebih jelas, wartawan telah menemu bual seorang guru besar Sekolah Jenis Kebangsaan Cina Yuk Chyun, Chong Wai Ping, serta seorang guru tuisyen, Teng Tion Wooi. Kedua-duanya berkongsi pemerhatian dan kebimbangan mereka dari sudut yang berbeza.
Encik Teng Tion Wooi, guru tuisyen
Menurut Chong, tahap kawalan ibu bapa terhadap penggunaan teknologi oleh anak-anak kini semakin longgar berbanding dahulu, dan ramai murid seawal Tahun Empat sudah memiliki telefon pintar sendiri. “Ada ibu bapa yang memberikan telefon kerana faktor pekerjaan, manakala ada juga yang memberi kebebasan yang lebih besar kepada anak-anak kerana mempercayai mereka,” katanya.
Beliau turut menjelaskan bahawa pendedahan kanak-kanak kepada teknologi kini bermula pada usia yang lebih muda. Ramai kanak-kanak sudah mula menonton video di YouTube sejak di peringkat prasekolah, sekali gus memasuki dunia digital lebih awal berbanding generasi terdahulu.
Teng turut bersetuju dengan pemerhatian tersebut. Beliau berkata, platform AI yang paling kerap digunakan oleh murid sekolah rendah ialah ChatGPT, terutamanya untuk menyiapkan tugasan sekolah. Murid sekolah menengah pula lebih cenderung menggunakan aplikasi seperti CapCut untuk menyunting video dan menghasilkan poster.
Pada masa yang sama, Teng berkata murid Tahun Enam kini sudah mampu menghasilkan video majlis graduasi sendiri tanpa bergantung sepenuhnya kepada guru. “Mereka bukan sekadar mengikut arahan guru. Mereka mempunyai idea sendiri dan berusaha untuk merealisasikannya,” katanya.
Mengenai tanggungjawab dan kesedaran privasi dalam kalangan pelajar, Teng mengakui keadaan tersebut masih membimbangkan. Beliau memberi contoh bahawa ramai pelajar menggunakan muzik latar dalam video yang dihasilkan AI tanpa menyedari isu hak cipta yang terlibat.
Selain itu, penggunaan AI untuk menghasilkan imej yang melibatkan wajah individu lain juga boleh menimbulkan isu privasi. “Mereka hanya mahu menggunakan teknologi untuk mencapai sesuatu tujuan, tetapi jarang memikirkan kesan atau implikasi selepas kandungan itu disebarkan,” jelasnya.
Kedua-dua responden turut menyatakan bahawa penyalahgunaan AI dalam menghasilkan imej yang boleh mencetuskan konflik sesama pelajar bukanlah sesuatu yang asing. Chong berkongsi satu kes yang didengarkan daripada guru besar dari sekolah lain.
Dalam kes tersebut, seorang murid telah menghasilkan dan menyebarkan poster yang boleh menimbulkan rasa tidak selesa kepada rakannya tanpa memikirkan kesan serta implikasi terhadap individu yang terlibat.
Poster tersebut kemudiannya disebarkan oleh pelajar lain sehingga sampai kepada ibu bapa. Menurut beliau, kebanyakan murid melakukan perkara sedemikian kerana menganggapnya sebagai hiburan atau gurauan, namun individu yang menjadi sasaran mungkin tidak menerimanya dengan cara yang sama.
Teng pula merujuk kepada kes di mana pelajar sekolah menengah menggunakan teknologi Deepfake untuk menghasilkan imej tidak senonoh menggunakan gambar rakan. Menurut Teng, banyak pertikaian dalam talian bermula apabila pelajar mengubah suai gambar rakan mereka dan memuat naik hasil tersebut ke dalam kumpulan WhatsApp atau media sosial.
“Mungkin mereka menganggapnya sekadar gurauan, tetapi tindakan seperti itu boleh menimbulkan salah faham dan konflik,” katanya.
Chong mempunyai pandangan yang sedikit berbeza mengenai kemampuan pelajar membezakan antara yang betul dan salah dalam penggunaan teknologi. Beliau berpendapat bukan semua kanak-kanak kurang kemampuan berfikir secara kritis.
Namun begitu, beliau menegaskan bahawa sekolah bukan sahaja memberi perhatian kepada penggunaan teknologi dan AI dalam kalangan murid, malah turut menitikberatkan aspek keselamatan dan kesejahteraan murid di sekolah, termasuk isu buli dan buli siber.
Menurut beliau, pihak sekolah akan mengambil setiap aduan secara serius dengan menjalankan siasatan serta memberikan maklum balas kepada ibu bapa bagi memastikan isu yang timbul dapat ditangani dengan sewajarnya dan tidak berulang.
Teng pula memberikan pandangan yang lebih tegas. “Bukan sahaja murid sekolah rendah, malah ramai pelajar sekolah menengah juga masih belum mempunyai kemampuan tersebut,” katanya.
Beliau menjelaskan bahawa kebanyakan pelajar hanya memberi tumpuan kepada matlamat untuk menyelesaikan sesuatu tugasan tanpa memikirkan kesan yang mungkin timbul selepas kandungan tersebut dikongsi.
Dalam aspek pemantauan, kedua-dua responden berpendapat pengawasan ibu bapa masih belum mencukupi. Chong mendapati ramai ibu bapa hanya memberikan telefon kepada anak-anak tanpa melakukan pemantauan yang berterusan. Kebiasaannya, ibu bapa hanya mula mengambil tindakan selepas pihak sekolah menghubungi mereka berkaitan perubahan tingkah laku anak-anak.
Teng pula menyatakan bahawa, walaupun Malaysia telah melaksanakan larangan penggunaan media sosial bagi individu bawah usia 16 tahun bermula 1 Jun, masih terdapat remaja yang berjaya mendaftar dan menggunakan platform tersebut.
Chong menjelaskan bahawa sekolah sentiasa berusaha meningkatkan kesedaran murid terhadap keselamatan siber dan isu buli siber. Antaranya melalui perhimpunan mingguan serta ceramah berkala yang dikendalikan oleh penceramah luar.
Kandungan ceramah turut disesuaikan mengikut peringkat umur. Murid Tahun Satu hingga Tahun Tiga diberikan penerangan yang lebih mudah difahami, manakala murid Tahun Empat hingga Tahun Enam didedahkan kepada cara berkomunikasi dan menggunakan platform digital secara bertanggungjawab.
Menariknya, sistem bimbingan di sekolah kini bukan lagi tertumpu kepada masalah akademik semata-mata. Menurut Chong, Kementerian Pendidikan Malaysia menetapkan bahawa guru kaunseling perlu menjalankan penilaian psikologi terhadap murid sebanyak dua kali setahun, termasuk aspek emosi dan hubungan kekeluargaan. “Kami juga meminta murid menulis perkara yang membuatkan mereka berasa tidak gembira,” katanya.
Beliau turut mendapati bahawa ketagihan permainan dalam talian memberi kesan yang lebih ketara terhadap emosi murid berbanding penggunaan AI. “Apabila kalah dalam permainan, mereka mudah memarahi orang lain dan membawa emosi tersebut ke sekolah. Situasi seperti ini sudah lama berlaku,” katanya.
Walaupun pelbagai risiko dan cabaran wujud, kedua-dua responden tetap berpandangan positif terhadap teknologi AI. Chong menegaskan bahawa AI merupakan satu perkembangan yang tidak dapat dielakkan, dan fokus utama masyarakat seharusnya tertumpu kepada usaha mendidik anak-anak agar menggunakannya secara bertanggungjawab. Teng pula berpendapat bahawa AI mampu meningkatkan kecekapan pembelajaran serta merangsang kreativiti sekiranya digunakan dengan betul.
Mereka berpendapat bahawa pendekatan terbaik bukanlah menghalang penggunaan AI, tetapi membimbing generasi muda sejak usia awal. Chong turut menyeru agar semua pihak menerima hakikat bahawa perkembangan AI tidak dapat dihentikan, namun generasi muda masih boleh dibimbing untuk menggunakan secara beretika dan mengelakkan kesan negatif terhadap diri sendiri serta orang lain.
